Belediyelerde Gelir Artırıcı Çalışmalar

  • Belediyelerde Gelir Artırıcı Çalışmalar

Belediye Gelirlerini Artırmaya Yönelik Danışmanlık ve Eğitim Hizmeti

Belediyeler; belde halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları, yine kanunda gösterilen, seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzel kişileridir. Toplumsal hayatın sürdürülmesinin ayrılmaz parçası olan belediyelere yasal düzenlemelerle yeterli mali kaynakların sağlanması öngörülmeye çalışılmıştır. Belediyeler kendilerine verilen görevleri yerine getirebilmeleri için gelire ihtiyaçları vardır. Kamusal hizmet anlayışındaki gelişmeler ve hızlı şehirleşme gibi nedenlerle belediyelerin gelir ihtiyacında da artış görülmüştür. Belediyelerin artan gelir ihtiyacını karşılamak üzere özellikle, 1980 sonrasında ciddi yasal değişikler yapılmıştır. 

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu ile 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu uygulamaları öteden beri sancılı olmuştur. Bunun başlıca nedenleri arasında; bu konularda nitelikli personelin sayıca yetersiz olması, gelir birimlerinin fonksiyonel ve organizasyonel bozukları, mevzuatın eski ve karışık olması ve idarenin gelir mevzuatıyla ilgili yönetim bilgi sisteminde eksiklikler bulunması gösterilebilir.

Hangi haklı nedeni bulunursa bulunsun, bu işlemlerde ortaya çıkabilecek hata veya eksiklikler, idareler açısından ciddi riskleri beraberinde getirmektedir. Bu alanda ortaya çıkan başlıca riskler; tahakkuk ettirilmesi gereken bir gelirin eksik tahakkuk ettirilmesi ya da hiç tahakkuk ettirilmemesi, alınması gereken bir gelirin alınmaması, eksik ya da fazla hesaplamalar yapılarak idarenin ya da mükellefin zararına sebebiyet verilmesi, usul hükümlerinin ihlal edilmesi neticesinde esasta haklı olarak tahakkuk ettirilen bir verginin tahakkukunun iptal edilmesi, takip ve tahsil sürecinin etkin yürütülmemesi sonucu gelir işlemlerinin zamanaşımına uğratılması veya vergi yargısında dava kaybedilmesi gibi hususlar sayılabilir.

Yukarıda sayılan tüm bu nedenlerden dolayı, alanında uzmanlaşmış danışmanlar tarafından, belediye gelirleri hakkında belediyenin ilgili birimleri ile gelir işlemlerini uygulayan tüm personele yönelik hukuki ve teknik destek verilmesinin ve sistemin hata ve eksiklikler için sürekli değerlendirmeye tabi tutularak, geliştirmeye açık alanların tespit edilmesinin ve önerilerin ortaya konulmasının gerekli olduğu düşünülmektedir.

Bu nedenle, iyi tasarlanmış yöntemler kullanılarak ve düzenli aralıklarla gelir işlemlerinin değerlendirilmesi bir gerekliliktir. Bu çalışmalar sonucunda, uygulamanın fotoğrafı çekilerek, idari kapasitenin arttırılmasına yönelik gelişim planları ortaya konulmaktadır. Her ne kadar, kamuda iç ve dış denetim organları da yaptıkları denetim çalışmaları sonrasında bu yönde değerlendirmeler yapmakta ise de yapılan denetim çalışmaları, denetim anlayışının doğal bir sonucu olarak, idari yetkinliklerin arttırılmasına yönelik gelişim planları sunmamakta, sadece hata ve eksiklikler üzerine tespitler içermektedir ki, bu da denetimden asıl beklenen husustur.  

Kamu idarelerinin tüm iş ve işlemlerinde olduğu gibi, gelir yönetiminde de kontrol önlemleri ve faaliyetlerinin ayrı ve ciddi bir iş olduğu hakkında ilgili personel nezdinde algı eksikliği sıkça görülmekte ve yukarıda sayılan risklerin azaltılmasına yönelik çalışmalar sistemli bir şekilde yapılamamaktadır.

Tarafımızdan yapılacak çalışmalarda idari yetkinliklerin ve farkındalığın arttırılması ön plana çıkmaktadır. İdare olarak, gelir işlemlerinde görev alan tüm personele, konusunda uzman ve teknik bilgiye sahip görevliler tarafından, güncel bilgi verilmesi, tereddütleri giderecek hukuki destek sağlanması, tarifelerin değerlendirilmesi ve güncellenmesi,  idari yapılanmanın fonksiyon bazlı oluşturulması ve kontrol önlemlerinin etkinliğini arttıracak çalışmaların yapılması, danışmanlık hizmetimizin temel bileşenleridir. Bu çalışma sonucunda belediye gelirleri alanında mevzuata aykırı uygulamaların ortadan kalkması, risk alanlarının küçültülmesi ve gelir işlemlerinde etkin ve doğru süreçlerin geliştirilmesi neticesinde belediye gelirlerinde artış kaydedilmesinin yanı sıra, bu geliri elde etmek için katlandığımız maliyetlerin düşürülmesi de olasıdır. 

Çalışmalar sonucunda nihai amaç, belediye gelir biriminin etkin ve doğru bir şekilde çalışarak potansiyel gelirlerinin gerçekleşme oranını artırmaktır. Bu çerçevede belediyenin potansiyel gelirlerini kavramasına yardım edecek öneriler idareye sunulacak ve idare tarafından uygulanmasına karar verilenlerin hayata geçirilmesinde idareye yardımcı olunacaktır.

Türkiye’de 1389 belediye bulunmaktadır.

 
6360 sayılı Kanun ile büyükşehir belediye sınırları içinde köylerin tüzel kişiliklerinin kaldırılarak mahalleye dönüştürülmesi ile belediye sınırları içinde yaşayan nüfus sayısı hızla artmıştır. Buna göre 2018 yılı verilerine göre Türkiye nüfusunun 75.666.497’si (92,3) belediye sınırları içinde, 6.337.385’i (7,7) köylerde yaşamaktadır. 

Fakat 6360 sayılı Kanun ile köyden mahalleye dönüşen bu yerlere 31/12/2022 tarihine kadar vergi muafiyeti getirilmiştir. Hizmet alanları bu şekilde genişleyen belediyelerin bu alanlardan vergi geliri toplayamaması nedeniyle özellikle temizlik, yol bakım onarım ve yapım giderlerinde finansman sıkıntıları yaşanmaktadır. Yine büyükşehir ilçe belediyesi statüsü kazanan ilçe belediyeleri de en önemli gelirleri olan su gelirlerini büyükşehir belediyelerine devretmek zorunda kalmış ve bu durum da ciddi bir gelir kaybı yaşamalarına neden olmuştur.

2014-2018 yılları arasında belediyeler tarafından toplanan gelirler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

 

2015

2016

2017

2018

Vergi Gelirleri

10.839.017

12.225.548

13.217.357

14.484.934

Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri

7.474.956

8.426.757

11.585.675

11.636.306

Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler

1.475.922

1.621.091

1.981.842

1.949.520

Diğer Gelirler

47.302.390

52.173.000

62.144.191

72.031.314

Sermaye Gelirleri

4.908.445

5.838.798

7.879.786

10.359.567

Alacaklardan Tahsilat

159.108

709.214

340.130

471.404

TOPLAM

72.159.838

80.994.408

97.148.981

110.933.045

    2019 yılının Ocak-Eylül döneminde ise 79,7 milyar TL gelir toplanmış olup yılsonu itibariyle toplam tutarın 110 milyara ulaşacağı tahmin edilmektedir.
    Belediyelerin gelirlerinin ortalama %59,2’si merkezi vergi gelirlerinden aktarılan paydan oluşmaktadır. 
    Belediyelerde artan nüfus ile doğru orantılı kişi başına düşen toplanan gelir de artmıştır.


     
    Emlak vergisi ile çevre temizlik vergileri büyükşehirlerde ilçe belediyeleri, il belediyeleri ile diğer ilçe ve belde belediyeleri tarafından tahakkuk ve tahsil edilmektedir. (büyükşehirlerde konutlar hariç) Bu durum göz önünde bulundurulduğunda 2018 yılında kişi başına 78,97 TL bina vergisi, 26,02 TL arsa vergisi, 22,60 TL çevre temizlik geliri, 1,13 TL arazi vergisi toplanabilmiştir.

    Fakat bu artışlara karşılık belediyelerin giderleri daha hızlı artmakta, giderlerin öz gelirlerle karşılanma oranı düşerken belediyeler merkezi gelirlerden aktarılan paya daha bağımlı hale gelmektedir. Bunun yanında belediyelerin finans kuruluşlarına olan kredi borçları da her geçen gün artmakta ve belediyeler borç sarmalına sürüklenmektedir. Aşağıdaki toplada gösterilen faiz giderlerinin bütçe içindeki payında ortaya çıkan değişimlerde bu durumu işaret etmektedir.

    Ayrıca her geçen yıl bütçe dengesi bozulmakta ve belediyelerin gelirleri giderlerini karşılayamamaktadır. Bu nedenle mahalli idarelerde sermaye yatırımları da azalmaktadır.


    Ekonomik konjonktürde yaşanan dalgalanmalar merkezi yönetim tarafından toplanan vergi gelirlerinde azalışa neden olma riski taşımaktadır. Bu durum, belediyelerin en büyük gelir kalemlerinden biri olan merkezi vergi gelirlerinden aktarılan payın azalmasına neden olabilecektir.

    NE YAPILABİLİR?
    Öz gelirleri arttırıcı (vergi ve ücret gelirleri) çalışmalar ile merkezi vergi gelirlerinden aktarılan payın bütçe gelirleri içinde oranı azaltılabilir ve kurumun finansal tabloları iyileştirilebilir. 

    GELİRLERİ ARTTIRICI ÇALIŞMALAR PROJESİ KAPSAMINDA YAPILACAK ÇALIŞMALAR
    1 - Mevcut durumun analiz edilmesi
    2 - Belediye paylarının durumunun incelenmesi ve gerekli yazışmaların yapılması
    3 - Tahakkuk ve tahsili yapılmayan gelirlerin tespit edilmesi ve yeni gelir kalemlerinin sunulması
          *  Örnek olarak evsel atık tarifesinin hazırlanması, geçiş hakkı ücretlerinin tahsilatı için sürecin başlatılması, tahsili mümkün olan fakat atlanan ilan ve reklam vergisi gelirleri, diğer kamu kuruluşlarından alınması gerekenler vb.
    4 - Çapraz veri analizinde kullanılmak üzere diğer kamu kurum ve kuruluşları ile yazışmaların yapılması, verilerin toplanması ve analize hazır hale getirilmesi
    5 - Veri analizinde çalışmak üzere proje ekibinin belirlenmesi
    6 - Proje ekibine belediye gelirlerine yönelik gerekli eğitimlerin verilmesi
          * Belediyenin gelirlerinde yıllar itibariyle yaşanan artış ve azalışların karşılaştırmalı tablolar analizine göre değerlendirilmesi
          * Belediye gelirlerinin diğer belediye gelirleri karşısındaki durumu
          * Devreden tahakkukların analiz edilmesi
          * Tahakkuk, tahsilat ve takip süreçlerinin analiz edilmesi ve önerilerin sunulması
    7 - Proje ekibi ile birlikte gelirlerin çapraz olarak analiz edilmesi, eksik ve hatalı tahakkukların tespit edilerek yoklama ekibi için hazır hale getirilmesi
    8 - 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu uygulamalarının kontrol edilmesi
    9 - TAKBİS kayıtlarının ada parsel bazında incelenmesi ve belediye kayıtları ile karşılaştırılması
    10 - TAKBİS malik bilgileri ile belediye kayıtlarının karşılaştırılması
    11 - Kontroller neticesinde tespit edilen hataların düzeltilmesi için gerekli yönlendirmelerin yapılması ve mükelleflere ödeme emirlerinin gönderilmesi için Mali Hizmetler Birimine raporlamaların yapılması
    12 - Proje ve hibe desteklerinin takip edilerek başvuru süreçlerinin yürütülmesi
    13 - Bazı tarife ve ücretlerin uygulamaya alınması

    Yukarda bahsi geçen konularla birlikte her belediyede analizlerimiz sonucunda birçok farklı gelir kalemi karşımıza çıkmaktadır. Detaylı bilgilendirme için lütfen bizimle iletişime geçiniz..